|Giới thiệu Tết người Chăm – Nét đẹp linh thiêng của văn hóa bản địa
Khi những cơn gió khô miền Trung bắt đầu lướt nhẹ trên đồi cát Ninh Thuận, người Chăm lại rục rịch chuẩn bị cho một mùa Tết thiêng liêng. Không giống Tết Nguyên Đán rộn ràng sắc pháo, Tết người Chăm là sự hòa quyện giữa tâm linh, văn hóa và đời sống cộng đồng.
Tùy theo tín ngưỡng, người Chăm sẽ có các mùa Tết riêng biệt. Chăm Bàlamôn có lễ Katê. Chăm Bàni đón Ramưwan. Mỗi mùa lễ mang theo những nghi lễ, phong tục và cảm xúc rất riêng, đậm đà bản sắc.
Đây không chỉ là dịp để sum họp gia đình mà còn là thời điểm để con cháu tưởng nhớ tổ tiên, thể hiện đạo hiếu và gìn giữ truyền thống.
Các loại Tết chính trong cộng đồng người Chăm
Katê – Tết của người Chăm Bàlamôn
Diễn ra vào khoảng tháng 9–10 dương lịch, Katê được xem như Tết cổ truyền của người Chăm Bàlamôn. Lễ diễn ra tại các tháp Chăm cổ như Po Klong Garai, Po Rome, với nghi thức tắm tượng, mặc áo cho thần và dâng lễ vật truyền thống.
Bên cạnh phần lễ thiêng liêng, phần hội với múa hát, trống Ginăng – Paranưng và các điệu múa dân gian truyền thống khiến không khí như một bản hòa ca giữa đất – trời – người.
Khám Phá Thêm: Lễ hội Katê – Linh hồn văn hóa người Chăm tại Ninh Thuận
Ramưwan – Tết của người Chăm Bàni
Khác biệt với Katê, Tết Chăm Bàni diễn ra lặng lẽ và sâu sắc hơn, thường vào tháng 4–6 dương lịch. Lễ chính là dọn nghĩa trang Gur, cúng mộ và lễ Mukei Tamâ tại nhà.
Ramưwan mang đậm yếu tố tâm linh, thể hiện sự kết nối giữa người sống và người đã khuất. Đây cũng là lúc con cháu tụ họp, thắt chặt tình thân và gìn giữ bản sắc tôn giáo – văn hóa.
Khám Phá Thêm: Lễ hội Ramưwan – Tết thiêng của người Chăm Bàni ở Ninh Thuận
Những phong tục đặc sắc trong Tết người Chăm Ninh Thuận
Dọn mộ – Kết nối với cội nguồn
Mỗi mùa Tết đến, người Chăm đều đến Gur – nơi an nghỉ của tổ tiên – để dọn cỏ, bồi đất và dâng lễ. Đây không chỉ là nghĩa vụ, mà là biểu hiện đạo hiếu ăn sâu vào máu thịt.
Mâm lễ – Tinh hoa ẩm thực Chăm
Từ bánh nếp gói lá chuối đến thịt nướng tẩm gia vị, mỗi món ăn trong mâm cúng đều mang ý nghĩa thiêng liêng. Có nơi còn đặt điếu thuốc, ly rượu bên mộ như mời ông bà về dùng Tết cùng con cháu.
Trang phục truyền thống
Nam mặc áo dài trắng, khăn xếp. Nữ khoác váy, áo dài tay, đầu đội khăn và trang sức bạc. Tất cả như làm sống lại ký ức văn hóa bao đời.
Vai trò của phụ nữ trong Tết người Chăm – Những người giữ lửa
Nếu người đàn ông là người thực hiện các nghi lễ trang trọng, thì phụ nữ lại là người âm thầm “giữ hồn” cho Tết cổ truyền của người Chăm.
Họ là người chuẩn bị lễ vật, nấu những món ăn truyền thống, khâu lại chiếc khăn đội đầu, là ẩn số mềm mại nhưng không thể thiếu trong mọi ngóc ngách văn hóa Chăm.
Từng tiếng chày giã nếp, từng nhịp váy thoăn thoắt, từng chiếc bánh thơm mùi lá chuối – tất cả đều là một phần ký ức được truyền qua bàn tay của người mẹ, người chị.
Không có họ, Tết người Chăm Ninh Thuận sẽ thiếu đi cái vị của quê, cái hồn của lễ.
Biến chuyển theo thời gian – Tết người Chăm hôm nay
Cuộc sống hiện đại khiến nhiều người Chăm phải rời quê hương đi làm ăn xa. Nhưng mỗi độ Tết về, dù ở đâu, họ vẫn cố gắng trở về làng để đón lễ cùng gia đình.
Dù không còn nhiều thời gian, nghi thức vẫn được giữ trọn. Có thể mâm cỗ không đủ món, nhưng lời khấn vẫn đủ đầy.
Một số gia đình trẻ thậm chí còn kết hợp giữa Tết Chăm và Tết Nguyên Đán. Điều này tạo nên một bản hòa âm đa sắc giữa truyền thống và hiện đại.
Sự giao thoa đó không làm mất đi bản sắc, mà còn khiến phong tục tết người Chăm thêm sống động và linh hoạt.
Gợi ý trải nghiệm du lịch văn hóa dịp Tết người Chăm
Thời điểm nên đi
- Tết Katê thường vào tháng 9–10 dương lịch.
- Tết Ramưwan khoảng tháng 4–6 dương lịch.
Hãy liên hệ các làng nghề Chăm hoặc ban văn hóa địa phương để biết lịch cụ thể từng năm.
Địa điểm nên ghé
- Tháp Po Klong Garai – nơi tổ chức Katê lớn nhất.
- Làng dệt Mỹ Nghiệp, làng gốm Bàu Trúc – nơi bạn hiểu thêm về đời sống người Chăm.
- Chùa Bàni Hữu Đức, nghĩa trang Gur – không gian tâm linh của cộng đồng Chăm Bàni.
Một vài lưu ý nhỏ
- Tôn trọng không gian hành lễ, không quay phim – chụp ảnh khi chưa được phép.
- Mặc trang phục lịch sự, tránh phản cảm.
- Nếu có thể, nên đi cùng người địa phương hoặc hướng dẫn viên hiểu văn hóa Chăm.
“Hiểu để yêu – yêu để giữ” là cách tốt nhất để bạn vừa du lịch, vừa góp phần bảo tồn nét đẹp văn hóa quý báu này.
Khám Phá Thêm: Lễ hội đua thuyền Ninh Thuận – Lễ Hội Sôi Động Trên Làn Nước
Câu hỏi thường gặp về Tết người Chăm
1. Có phải tất cả người Chăm đều đón Tết giống nhau?
Không. Người Chăm Bàlamôn và Chăm Bàni có lịch lễ khác nhau. Katê là Tết của Bàlamôn, còn Ramưwan là lễ lớn nhất của Bàni.
2. Du khách có được tham dự Tết người Chăm không?
Có. Cộng đồng người Chăm tại Ninh Thuận rất thân thiện và cởi mở. Du khách có thể tham gia lễ hội, dùng bữa cùng gia đình bản địa, hoặc trải nghiệm các hoạt động truyền thống. Tuy nhiên, bạn cần tôn trọng không gian hành lễ, ăn mặc lịch sự, giữ thái độ nhẹ nhàng và không quay phim chụp ảnh khi chưa được cho phép.
3. Có thể mua gì làm quà khi dự Tết?
Bạn có thể mua thổ cẩm Mỹ Nghiệp, gốm Bàu Trúc, hoặc bánh truyền thống như bánh nếp lá chuối, bánh gói nhân dừa – vừa ngon vừa ý nghĩa.
4. Tết người Chăm diễn ra vào thời điểm nào trong năm?
Người Chăm có hai dòng tín ngưỡng chính nên có hai thời điểm Tết:
- Tết Katê của người Chăm Bàlamôn: diễn ra vào khoảng tháng 9–10 dương lịch.
- Tết Ramưwan của người Chăm Bàni: thường rơi vào tháng 4–6 dương lịch (tương ứng tháng 3–5 âm lịch).
Du khách nên tìm hiểu lịch cụ thể mỗi năm do lễ không cố định theo dương lịch.
5. Tết người Chăm khác gì Tết Nguyên Đán?
Tết người Chăm không có pháo hoa hay tiệc tùng rộn ràng như Tết Nguyên Đán. Thay vào đó, đây là mùa lễ mang tính tâm linh sâu sắc, với các nghi thức cúng tổ tiên, dọn mộ, mặc trang phục truyền thống và sum họp gia đình. Mỗi cử chỉ, lễ vật đều mang tính biểu tượng văn hóa và niềm tôn kính với cội nguồn.
Kết Bài: Tết người Chăm – Một hành trình về với cội nguồn
Trong cơn gió khô hanh của miền Trung, giữa tiếng trống Ginăng và hương khói trầm, Tết người Chăm lặng lẽ mà sâu sắc, như một khúc ca thiêng lặng lẽ giữa lòng đất trời. Không ồn ào, không phô trương, nhưng mang đậm dấu ấn văn hóa và tình người.
Tết người Chăm là một nét văn hóa đáng trân quý. Cùng tìm hiểu thêm những nghi lễ và lễ hội đặc sắc khác tại chuyên mục Lễ Hội – Văn Hóa Ninh Thuận.
